Semtrio
ACADEMY
Partner Girişi
İletişim

Bültenimize abone olarak Semtrio’dan bilgilendirici ve pazarlama amaçlı ticari iletiler almayı kabul etmiş olursunuz. İstediğiniz zaman abonelikten ayrılabilirsiniz.

Değişikliklerden ilk siz haberdar olun.

Semtrio
Bizi takip edin

Hizmetler

Mevzuat Uyumuİklim MuhasebesiSürdürülebilirlik Raporlamasıİklim ve Sürdürülebilirlik StratejisiTedarik Zinciri Sürdürülebilirliği
ESG DerecelendirmeleriSürdürülebilir FinansKapasite Geliştirme ve EğitimKarbon Piyasaları ve İklim Projeleri

Sektörler

İmalatEnerjiHavacılıkFinans ve Bankacılık
TelekomünikasyonPerakende ve TüketiciYapı MalzemeleriGrup Şirketleri ve Holdingler

Çalışmalarımız

Tüm Müşteriler ve ProjelerÖne Çıkan ProjelerAkreditasyonlar

İçgörüler

Başarı HikayeleriBlogSözlükKaynaklar

Hakkımızda

Biz KimizNeden SemtrioKariyer

İletişim

İletişim

İş Ortaklarımız

B Corp Sertifikalı
CDP
UN Global Compact
Ecovadis CoreEcovadis Platinum
GRI Topluluk Üyesi

Telif Hakkı © 2026 Tüm Hakları Saklıdır.

Yasal
Politikalar
Peerless Ventures

Tasarım

Fameus
Ana Sayfa
İçgörüler
Blog
Kapsam 3 emisyonları: GHG Protokolü'nün 15 kategorisi ve nereden başlanır

Blog

Kapsam 3 emisyonları: GHG Protokolü'nün 15 kategorisi ve nereden başlanır

Kapsam 3GHG ProtokolüSera gazıDeğer zinciriTSRS 2Kapsam 1Kapsam 2SBTi

Yayın: 16 Nov 26Okuma Süresi: 8 dk

Kapsam 3 emisyonları, şirketin değer zincirinde oluşan ve Kapsam 2'ye girmeyen bütün dolaylı sera gazı emisyonlarıdır: satın alınan mal ve hizmetlerden lojistiğe, satılan ürünlerin kullanımından ömrü dolduğunda bertarafına kadar. GHG Protokolü'nün (Sera Gazı Protokolü) 2011'de yayımlanan Kurumsal Değer Zinciri (Kapsam 3) Standardı bu emisyonları 8'i yukarı, 7'si aşağı yönlü 15 kategoriye ayırır. Türkiye'de TSRS 2, Kapsam 3 emisyonlarının ve ölçüme dâhil edilen kategorilerin açıklanmasını ister; KGK'nın kapsam kararı bu yükümlülük için ilk iki yıllık raporlama döneminde geçiş muafiyeti tanıyor.

Son kontrol: 16 Kasım 2026.

Kapsam 3 çalışması çoğu şirkette dışarıdan gelen bir taleple başlar: TSRS raporunun takvimi, AB'li bir alıcının tedarikçi veri formu, bir banka ya da CDP. Hangi kategorilerin sizin için önemli olduğunu veri toplamaya başlamadan bilmek, işin süresini belirleyen karardır.

Kapsam 1, 2 ve 3 arasındaki fark nedir?

GHG Protokolü, her tonun bir şirkette bir kez sayılması için emisyonları üç kapsama ayırır:

  • Kapsam 1: şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan emisyonlar: kazanlar, fırınlar, şirket araçları, proses emisyonları, soğutucu gaz kaçakları.
  • Kapsam 2: şirketin tükettiği satın alınmış elektrik, buhar, ısı ve soğutmanın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlar. 2015 Kapsam 2 Rehberi'ne göre iki yöntemle raporlanır: lokasyona dayalı ve piyasaya dayalı.
  • Kapsam 3: değer zincirinde, yukarı ve aşağı yönde oluşan diğer bütün dolaylı emisyonlar.

Bir şirketin Kapsam 1'i, müşterisinin Kapsam 3'üdür. Kapsam 3 envanteri bu yüzden her zaman başka şirketlerin verisine dayanır; AB'ye ihracat yapan bir tedarikçiye gelen emisyon verisi talebi de çoğu zaman alıcının Kapsam 3 hesabının girdisidir. Envanter sınırı ve emisyon faktörü seçimi için kurumsal karbon ayak izi hesaplama yazısına bakabilirsiniz.

GHG Protokolü'nün 15 Kapsam 3 kategorisi hangileri?

Kategori adları, TSRS 2'nin Türkçe metnindeki karşılıklarıyla:

No Kategori Yön
1 Satın alınan mal ve hizmetler Yukarı
2 Sermaye malları Yukarı
3 Kapsam 1 emisyonlarına veya Kapsam 2 emisyonlarına dâhil olmayan yakıt ve enerjiyle ilgili faaliyetler Yukarı
4 Yukarı yönlü ulaşım ve dağıtım Yukarı
5 Operasyonlarda üretilen atıklar Yukarı
6 İş seyahatleri Yukarı
7 Çalışanların işe gidiş gelişleri Yukarı
8 Yukarı yönlü kiralanan varlıklar Yukarı
9 Aşağı yönlü ulaşım ve dağıtım Aşağı
10 Satılan ürünlerin işlenmesi Aşağı
11 Satılan ürünlerin kullanımı Aşağı
12 Satılan ürünlerden kullanım ömrü dolanlara uygulanacak işlem Aşağı
13 Aşağı yönlü kiralanan varlıklar Aşağı
14 Bayilikler Aşağı
15 Yatırımlar Aşağı

Hangi kategorinin büyük olduğunu iş modeli belirler. Üreticilerde çoğu zaman Kategori 1 öne çıkar; yakıt, araç ya da enerji kullanan ürün üreten şirketlerde Kategori 11; bankalarda ve yatırım şirketlerinde Kategori 15, yani finanse edilen emisyonlar.

Kapsam 3 envanterine nereden başlanır?

Kapsam 3 Standardı, şirketin bütün Kapsam 3 emisyonlarını hesaba katmasını ve dışarıda bıraktığı her şeyi açıklayıp gerekçelendirmesini ister. Uygulamada envanter dört adımda kurulur:

Kapsam 3 envanterinin dört adımı: tarama, sıralama, veri yöntemi seçimi ve belgeleme
  1. 15 kategorinin hepsini tarayın. Her kategori için harcama ya da ortalama veriyle ilk bir tahmin yapın; işinize uygulanmayanları işaretleyin. Bayiliği olmayan bir şirket Kategori 14'ü "ilgili değil" diye raporlar.
  2. İlgililiğe göre sıralayın. Standardın ölçütleri büyüklük, etki edebilme (ne kadar azaltabileceğiniz), risk, paydaş beklentisi, dış kaynak kullanımı ve sektör rehberliğidir. Çoğu zaman büyüklük belirleyicidir, ama müşterinizin sorduğu küçük bir kategori de önemlidir.
  3. Her kategori için veri yöntemi seçin. Emek, emisyonun ve sorunun yoğunlaştığı yere harcanır.
  4. Dışarıda bırakılanları ve sınırları belgeleyin. Dışarıda kalan her kategori, güvence denetçisine ya da derecelendirme analistine gösterilebilecek bir gerekçe ister.

Veri yöntemleri, en genelden en özele:

Yöntem Ne kullanır Ne zaman uygun
Harcamaya dayalı Ürün türü başına harcama × çevresel genişletilmiş girdi-çıktı emisyon faktörleri Tarama; çok sayıda küçük tedarikçi
Ortalama veri Fiziksel miktarlar (ton, kWh, km) × ikincil emisyon faktörleri Miktarını bildiğiniz önemli kategoriler
Hibrit Tedarikçinin verebildiği faaliyet verisi, boşluklar ikincil veriyle Verinin bir kısmını paylaşan ana tedarikçiler
Tedarikçiye özgü Tedarikçiden ürün düzeyinde beşikten kapıya sera gazı verisi En büyük tedarikçiler ve ürünler

Büyük bir kategoriyi harcama verisinden tedarikçiye özgü veriye taşımak, azaltımı görünür kılar. Harcamaya dayalı bir rakam, tedarikçi emisyonunu düşürse bile siz daha fazla ödediğinizde artar.

TSRS 2 Kapsam 3 için ne istiyor?

TSRS 2'nin 29(a)(vi) paragrafı, Kapsam 3 sera gazı emisyonlarının ve Kapsam 3 Standardı'ndaki kategorilere göre ölçüme dâhil edilen kategorilerin açıklanmasını ister. Uygulama rehberi üç noktayı netleştirir:

  • Bütün zincir dikkate alınır. İşletme yukarı ve aşağı yönlü bütün değer zincirini ve 15 kategorinin tamamını dikkate alır, hangilerinin açıklamaya dâhil edildiğini söyler.
  • Girdiler önceliklendirilir. TSRS 2 hangi girdinin kullanılacağını dayatmaz, ama doğrudan ölçüme dayalı verileri, değer zincirindeki belirli faaliyetlerden elde edilen verileri, ülkeyi ve teknolojiyi gerçeğe uygun yansıtan güncel verileri ve doğrulanmış verileri öne çıkaran bir önceliklendirme ister.
  • Kapsam yeniden değerlendirilir. Tedarikçinin emisyonunu önemli ölçüde değiştirmesi ya da değer zincirini genişleten bir birleşme gibi önemli bir olayda, hangi kategorilerin ölçüme girdiği yeniden değerlendirilir.

KGK'nın TSRS uygulama kapsamı kararı, TSRS'nin uygulandığı ilk iki yıllık raporlama döneminde Kapsam 3 emisyonlarının açıklanmasını zorunlu tutmuyor. Muafiyetin sizin için hangi dönemleri kapsadığını, şirketinizin TSRS'ye giriş yılıyla birlikte TSRS raporlama takvimi yazısından kontrol edebilirsiniz. Ayrıca KGK, Aralık 2025'teki IFRS S2 değişikliklerini 22 Temmuz 2026 tarihli kararıyla (Resmî Gazete, 28 Temmuz 2026, Sayı 33323) TSRS 2'ye aldı: 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan dönemlerde Kategori 15 ölçümü finanse edilen emisyonlarla sınırlandırılabilir; erken uygulama serbest.

Diğer çerçeveler Kapsam 3'ten ne istiyor?

Çerçeve Kapsam 3 hükmü
SBTi Yakın vadeli kriterler (V5.3.1): Kapsam 3, Kapsam 1–3 toplamının %40'ı ya da fazlasıysa Kapsam 3 hedefi zorunlu; hedef, Kapsam 3'ün en az %67'sini kapsar
CDP Kapsam 3 emisyonları kategori bazında; her kategori için değerlendirme durumu ve hesaplama yöntemiyle
ESRS E1 (CSRD) Brüt Kapsam 3 emisyonları, önemli her kategori için

Kapsam 3 Standardı değişiyor mu?

Değişiyor, ama henüz değil. GHG Protokolü Kurumsal Standart'ı, Kapsam 2 Rehberi'ni ve Kapsam 3 Standardı'nı revize ediyor ve Temmuz 2026'da bunların ISO 14064-1 ile tek bir GHG Protokolü–ISO kurumsal standardında birleşeceğini duyurdu. Mevcut plana göre kamuoyu görüşü 2027'nin ikinci çeyreğinde, yayım 2028'in dördüncü çeyreğinde. O zamana kadar raporlamada 2011 Kapsam 3 Standardı ve 2015 Kapsam 2 Rehberi esas alınır.

Sahada ne görüyoruz?

Kapsam 3 envanteri, veri yalnız e-postayla istenip bırakılmadığında, kaynağında kontrol edildiğinde ayakta kalır. Savunma sanayisindeki çok yerleşkeli bir kurumun Kapsam 1–2–3 envanterinde faaliyet verileri saha ziyaretlerinde doğrulandı; envanter operasyonel kontrol yaklaşımıyla, GHG Protokolü ve ISO 14064-1'e uyumlu kuruldu. Borusan Otomotiv'de grup şirketlerinde 15 kategorinin tamamı tarandı ve veri yapısı IFRS S2, SKDM, CDP ve SBTi çıktılarını tek veriden besleyecek biçimde kuruldu. Çalışmanın nasıl kurulduğu: kurumsal sera gazı muhasebesi.

Sıkça sorulan sorular

Kapsam 3 emisyonlarının en kısa tanımı nedir?

Şirketin değer zinciri üzerinden dolaylı olarak neden olduğu emisyonlardır: satın aldıkları, malların taşınması, ürünlerinin kullanımı ve bertarafı, yatırımları. Kaynakları şirketin sahip olmadığı ya da kontrol etmediği yerlerdedir.

15 kategorinin hepsini raporlamak zorunda mıyım?

GHG Protokolü bütün Kapsam 3 emisyonlarının hesaba katılmasını ve dışarıda bırakılanların gerekçelendirilmesini ister. Her kategori her şirkete uygulanmaz; TSRS 2 de 15 kategorinin tamamının dikkate alınmasını ve ölçüme hangilerinin dâhil edildiğinin açıklanmasını ister.

Harcamaya dayalı veri kabul edilir mi?

Evet. Harcamaya dayalı yöntem, GHG Protokolü'nün Kapsam 3 hesaplama rehberindeki yöntemlerden biridir ve taramaya, küçük kategorilere uygundur. Sınırı, tedarikçi performansını değil harcamayı izlemesidir; önemli kategoriler zamanla tedarikçiye özgü ya da ortalama veriye taşınmalıdır.

TSRS'de Kapsam 3 zorunlu mu?

TSRS 2, Kapsam 3 emisyonlarının ve ölçüme dâhil edilen kategorilerin açıklanmasını ister. KGK'nın kapsam kararı, TSRS'nin uygulandığı ilk iki yıllık raporlama döneminde bu açıklamayı zorunlu tutmayan bir geçiş muafiyeti tanır; muafiyet bitince Kapsam 3 açıklaması gerekir.

Genellikle en büyük Kapsam 3 kategorisi hangisidir?

Sektöre bağlıdır. Birçok üreticide Kategori 1 (satın alınan mal ve hizmetler), yakıt, araç ya da beyaz eşya üreticilerinde Kategori 11 (satılan ürünlerin kullanımı), finans kuruluşlarında Kategori 15 (yatırımlar) öne çıkar.

Kaynaklar

  • GHG Protocol – Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard (2011) – https://ghgprotocol.org/standards/scope-3-standard (kontrol: 2026-11-10, EN iddia defteri B)
  • GHG Protocol – Technical Guidance for Calculating Scope 3 Emissions – https://ghgprotocol.org/scope-3-calculation-guidance-2 (kontrol: 2026-11-10)
  • GHG Protocol – Corporate Standard ve Scope 2 Guidance – https://ghgprotocol.org/corporate-standard ; https://ghgprotocol.org/scope-2-guidance (kontrol: 2026-11-10)
  • GHG Protocol – "GHG Protocol Announces Key Standard Development Updates: FAQ Resource" (29 Temmuz 2026) – https://ghgprotocol.org/blog/ghg-protocol-announces-key-standard-development-updates-faq-resource (kontrol: 2026-11-10)
  • KGK – TSRS 2 İklimle İlgili Açıklamalar (29(a)(vi), B32–B40, Ek A Kapsam 3 kategorileri) – https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/Surdurulebilirlik/RaporlamaStandarti/TSRS%202.pdf (kontrol: 2026-11-16)
  • KGK – TSRS Uygulama Kapsamına İlişkin Kurul Kararı, Geçici Madde 3 – https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/Kurul%20Kararlar%C4%B1/TMS%20Kurul%20Kararlar%C4%B1/T%C3%BCrkiye%20S%C3%BCrd%C3%BCr%C3%BClebilirlik%20Raporlama%20Standartlar%C4%B1n%C4%B1n%20Uygulama%20Kapsam%C4%B1na%20ili%C5%9Fkin%20Kurul%20Karar%C4%B1.pdf (kontrol: 2026-11-16)
  • Resmî Gazete – KGK'nın 22.07.2026 tarihli ve 01/44275 sayılı Kararı (28 Temmuz 2026, Sayı 33323) – https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/07/20260728-7.pdf (kontrol: 2026-11-11, TR iddia defteri A)
  • SBTi – Corporate Near-Term Criteria V5.3.1 – https://files.sciencebasedtargets.org/production/files/SBTi-criteria.pdf (kontrol: 2026-11-10)
  • CDP – Full Corporate Questionnaire, Module 7 guidance – https://cdn.cdp.net/cdp-production/cms/guidance_docs/pdfs/000/005/688/original/Full_Corporate_Questionnaire_Module_7.pdf (kontrol: 2026-11-10)
  • EFRAG – Revised ESRS, Commission Delegated Regulation (EU) 2026/1563 – https://knowledgehub.efrag.org/eng/interactive/simplified-esrs/esrs-1/delegated-act (kontrol: 2026-11-16)
  • Semtrio vaka çalışması – Borusan Otomotiv – https://semtrio.com/tr/icgoru/basari-hikayeleri/borusan-otomotiv-kapsamli-kapsam-1-2-3-sera-gazi-muhasebesi (kontrol: 2026-11-16)

15 kategorinin tamamı için ilk tahmini ve önem sırasını gösteren, önemli her kategoriye bir veri yöntemi ve tedarikçi listesi eşleyen bir Kapsam 3 tarama raporu için → kurumsal sera gazı muhasebesi.

İletişime geçin

Üzerinde çalıştığınız konuyu konuşalım.

Burada okuduğunuz bir şey canlı bir projeye, bir raporlama tarihine veya değerlendirdiğiniz bir karara denk geliyorsa — faydalı bir görüşme yapmaktan memnuniyet duyarız.

Bize ulaşın

İlgili yazılar

TSRS raporunda önemlilik yazısı için kapak: TSRS 1 finansal önemlilik ile çifte önemlilik sorusu

Mevzuat ve Uyum

7 dk16 Nov 26

TSRS raporunda önemlilik: çifte önemlilik analizi gerekli mi?

Oku
CDP danışmanlığı seçimi yazısı için onay ikonlu kapak, 6 soru etiketiyle

Sürdürülebilirlik Raporlama

7 dk16 Nov 26

CDP danışmanlığı seçerken nelere dikkat edilmeli? Sorulacak 6 soru

Oku
GRI 101 Biyoçeşitlilik Standardı yazısı için katman ikonlu kapak, 1 Ocak 2026 tarihiyle

Sürdürülebilirlik Raporlama

7 dk16 Nov 26

GRI 101 Biyoçeşitlilik Standardı: GRI raporunuzda neler değişti?

Oku

Uzmanlarımızla İletişime Geçin

Sürdürülebilirlik hedeflerinizi konuşalım.