Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği: Kim, Ne Zaman Raporlayacak?

Düzenleme, şirketleri ve finansal kuruluşları farklı biçimde etkiliyor. Reel sektör için raporlama gönüllü. Bankalar, sermaye piyasası kuruluşları ile sigorta ve emeklilik şirketleri için ise zorunlu; ancak bu yükümlülük 1 Ocak 2029'da başlıyor. Bu yazıda Yönetmeliğin neyi düzenlediğini, kimin ne zaman raporlayacağını ve bugünden atılabilecek adımları özetliyoruz.

Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği neyi düzenliyor?

Taksonomi, biyolojide canlıları ortak özelliklerine göre sınıflandıran sistemin adı. Yeşil taksonomi aynı mantığı ekonomiye uyguluyor ve hangi faaliyetin çevreye önemli katkı sağladığını ortak kriterlerle tanımlıyor. Böylece şirketler, bankalar ve yatırımcılar "yeşil" kavramını aynı ölçüyle kullanabiliyor. Ortak bir sınıflandırma, sürdürülebilir finansın en temel altyapılarından biri.

Yönetmelik, 7552 sayılı İklim Kanunu'na dayanıyor ve uygulamayı İklim Değişikliği Başkanlığı yürütüyor. Mimarisi Avrupa Birliği (AB) Taksonomisi ile büyük ölçüde paralel. Bu da AB pazarına ihracat yapan ya da uluslararası finansmana erişen şirketlerin işini kolaylaştırıyor.

İklim Kanunu ile başlayan düzenleme sürecinde taksonominin rolü belirgin. Kanunun öngördüğü emisyon ticaret sistemi ve AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) karbonun maliyetini görünür kılıyor. Taksonomi ise hangi faaliyetin yeşil finansmana konu olabileceğini tanımlayarak bu tabloyu tamamlıyor.

Düzenlemenin temelinde altı çevresel hedef var:

• Sera gazı emisyonlarının azaltımı

• İklim değişikliğine uyum

• Su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması

• Döngüsel ekonomiye geçiş

• Kirliliğin önlenmesi ve kontrolü

• Biyoçeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ile restorasyonu

Bunların yanında raporlama göstergeleri, geçiş planları, doğrulama çerçevesi ve raporların yükleneceği Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi de Yönetmelikte düzenleniyor. Bakanlıklar, kamu kurumları ve finansal düzenleyicilerden oluşan 15 üyeli bir Türkiye Yeşil Taksonomisi Komitesi de kuruluyor.

Hangi faaliyetler uygun, hangileri uyumlu sayılıyor?

Faaliyet listesi: 16 sektör, 137 faaliyet

Yönetmeliğin ekindeki liste, 16 sektörde 137 ekonomik faaliyeti tanımlıyor. Enerji, su ve atık yönetimi, imalat, ulaştırma ile inşaat ve emlak listenin ağırlık merkezini oluşturuyor. Tarım, turizm ve konaklama faaliyetleri de kapsamda. Listede yer alan her faaliyet taksonomiye uygun sayılıyor.

Bazı faaliyetler geçiş faaliyeti olarak işaretlenmiş. Bunlar, düşük karbonlu alternatifi henüz bulunmayan sektörlerde en düşük emisyon seviyesine sahip faaliyetler. Çimento, demir-çelik ve alüminyum imalatı ile fosil gaz ve nükleer bazlı bazı enerji faaliyetleri bu grupta. Katı fosil yakıt kullanan üretim faaliyetleri ise çevresel açıdan sürdürülebilir sayılmıyor.

Başka faaliyetlerin çevresel katkısını mümkün kılan faaliyetler de kolaylaştırıcı faaliyet olarak tanımlanıyor. Yenilenebilir enerji teknolojilerinin imalatı ve kurulumu bu gruba örnek.

Uyum için üç şart

Listede yer almak, bir faaliyetin sürdürülebilir sayılması için tek başına yeterli değil. Uygun bir faaliyetin uyumlu sayılması için üç şartı birlikte sağlaması gerekiyor:

1. En az bir çevresel hedefe önemli katkı sağlamak

2. Diğer hedeflerin hiçbirine önemli zarar vermemek

3. Asgari sosyal koruma önlemlerine uymak

Örneğin bir güneş enerjisi santrali, emisyon azaltımına önemli katkı sağlayabilir. Uyumlu sayılması için kurulduğu alanda biyoçeşitliliğe ya da su kaynaklarına önemli zarar vermediğini de göstermesi gerekir.

İlk iki şart, faaliyet bazında belirlenecek teknik tarama kriterleriyle ölçülecek. Bu kriterler henüz yayımlanmadı; İklim Değişikliği Başkanlığı kendi internet sitesinde yayımlayacak. Kriterlerde güncelleme olursa yeni kriterler her yıl 15 Aralık'a kadar duyurulacak ve izleyen yıl geçerli olacak.

Asgari sosyal koruma için referans çerçeve belli. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) temel sözleşmeleri, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, OECD Çok Uluslu Şirketler Rehberi ve Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri bu çerçevenin temelini oluşturuyor.

Taksonomi raporlaması kimler için zorunlu?

Şirketler: gönüllü raporlama ve %10 eşiği

Listedeki faaliyetlerden en az birini yürüten şirketler, Başkanlığın yayımlayacağı şablonlarla raporlama yapabilir. Yani reel sektör için taksonomi raporlaması gönüllü. Raporda üç temel gösterge yer alıyor: uygun veya uyumlu faaliyetlerden elde edilen hasılatın, yatırım harcamasının ve işletme giderinin toplam içindeki payı.

Yönetmelik bir de önemlilik eşiği getiriyor. Uygun faaliyetlerin payı bir göstergede %10'un altında kalıyorsa, o gösterge rapora dahil edilmeyebilir. Taksonomi raporu, Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) kapsamındaki raporlamadan ayrı bir çalışma. Yine de iki çalışma aynı veri altyapısını kullanabilir.

Finansal kuruluşlar: 2029'dan itibaren zorunlu

Bankalar, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri ile sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri için raporlama zorunlu. Ancak bu kuruluşlar 1 Ocak 2029'a kadar taksonomi raporlaması yapmak zorunda değil. Usul ve esasları Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) belirleyecek.

Raporlar, mali tablo döneminin bitimini izleyen altıncı ayın sonuna kadar Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi'ne yükleniyor. Takvim yılıyla çalışan bir kuruluş için bu tarih 30 Haziran'a denk geliyor. Yüklenen raporların kamuya açık olması esas.

Raporlar bir önceki yılı kapsıyor. Bu hüküm 2029 tarihiyle birlikte okunduğunda, ilk zorunlu raporun 2028 verisine dayanması muhtemel. Kesin takvim, düzenleyici kurumların ikincil düzenlemeleriyle netleşecek.

Geçiş planı ve doğrulama

Yönetmelik, taksonomi raporunun tamamlayıcı bir unsuru olarak taksonomi geçiş planını da tanımlıyor. Geçiş planı, teknik kriterlere uyumun ya da düşük emisyonlu ekonomiye geçişin risklerini yönetmeye yönelik stratejik planı ifade ediyor. Geçiş planına ve raporların doğrulanmasına ilişkin usul ve esasları İklim Değişikliği Başkanlığı belirleyecek.

Gönüllü raporlama şirketleri neden ilgilendiriyor?

Finansal kuruluşlar kendi göstergelerini, raporlama yapan şirketlerin taksonomi verisine dayanarak hesaplayacak. Yönetmelik bu kuruluşlara, kredi ve yatırım ilişkisi kurdukları şirketlerden raporlama talep etme imkânı da tanıyor. Dolayısıyla gönüllülük, finansmana ihtiyaç duyan şirketler için kâğıt üzerinde kalabilir.

Yeşil kredi, tahvil ya da yatırım arayan şirketler için taksonomi verisi, yasal bir zorunluluk olmasa da ticari bir beklentiye dönüşecek.

Bankalar için bağlantı noktası Yeşil Varlık Oranı (YVO). BDDK'nın YVO Tebliği, ulusal taksonomiye paralel yeni göstergeler tanımlama yetkisini zaten öngörüyordu. Ulusal Yeşil Finans Stratejisi de YVO kriterlerinin ulusal taksonomiyle uyumlu hale getirilmesini hedefliyor. Bu yüzden bankaların müşterilerden veri talebi 2029'dan önce başlayabilir.

Raporlamaya karar veren şirketler veri kalitesine de baştan önem vermeli. Yönetmelik, raporlama için gerekli bildirim, bilgi ve belge verme yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere İklim Kanunu kapsamında idari para cezası öngörüyor. Bu hükmün gönüllü raporlama yapan şirketlere nasıl uygulanacağı henüz net değil.

Türkiye Yeşil Taksonomisi Kılavuzu: Yönetmeliği madde madde ele alan; faaliyet listesini, raporlama göstergelerini ve hazırlık yol haritasını tek yerde toplayan 40 sayfalık kılavuzumuzu talep etmek için bizimle iletişime geçin.

Yeşil taksonomiye hazırlık için şimdi ne yapmalı?

Teknik kriterler yayımlanmadan uyum analizi yapmak mümkün değil. Ancak uygunluk analizi ve veri altyapısı için beklemeye gerek yok. Bugünden atılabilecek adımlar şunlar:

Şirketler için

1. Faaliyetlerinizi eşleştirin. Gelir getiren faaliyetlerinizi ve yatırım projelerinizi Yönetmelikteki faaliyet listesiyle karşılaştırın.

2. Finansal veriyi ayrıştırın. Hasılat, yatırım harcaması ve işletme giderini faaliyet bazında izleyebileceğiniz bir yapı kurun.

3. Sosyal koruma politikalarınızı gözden geçirin. İnsan hakları, çalışma koşulları ve iş etiği politikalarınızı referans çerçeveyle karşılaştırın.

Finansal kuruluşlar için

1. Portföyü haritalayın. Kredi ve yatırım portföyünü sektör ve faaliyet bazında sınıflandırın; YVO çalışmasıyla ortak bir veri katmanı kurun.

2. Müşteri veri talebini tasarlayın. Hangi müşteriden, hangi veriyi, hangi formatta isteyeceğinizi şimdiden belirleyin.

3. Düzenleyici takvimi izleyin. Teknik kriterlerin ve BDDK, SPK, SEDDK düzenlemelerinin yayımını yakından takip edin.

Semtrio olarak şirketlere ve finansal kuruluşlara taksonomi uygunluk ve uyum analizi, YVO hesaplaması ve yeşil finansman çerçevelerinde destek veriyoruz. Ayrıntılar için sürdürülebilir finans hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği ne zaman yürürlüğe girdi?

Yönetmelik, 24 Eylül 2026 tarihli ve 33380 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Şirketler için taksonomi raporlaması zorunlu mu?

Hayır. Reel sektör şirketleri için raporlama gönüllü. Ancak finansal kuruluşlar, kredi ve yatırım ilişkisi kurdukları şirketlerden Yönetmelik çerçevesinde raporlama talep edebilir.

Bankalar taksonomi raporlamasına ne zaman başlayacak?

Bankalar ve diğer finansal kuruluşlar 1 Ocak 2029'a kadar taksonomi raporlaması yapmak zorunda değil. Raporlar bir önceki yılı kapsadığı için ilk zorunlu raporun 2028 verisine dayanması muhtemel. Usul ve esasları BDDK, SPK ve SEDDK belirleyecek.

Teknik tarama kriterleri yayımlandı mı?

Henüz yayımlanmadı. Kriterleri İklim Değişikliği Başkanlığı belirleyecek ve internet sitesinde yayımlayacak. Güncellemeler her yıl 15 Aralık'a kadar duyurulacak ve izleyen yıl geçerli olacak.

Türkiye Yeşil Taksonomisi ile AB Taksonomisi arasındaki fark nedir?

İki sistemin mimarisi benzer: altı çevresel hedef, üç uyum şartı ve teknik tarama kriterleri. Türkiye'nin listesinde tarım ve turizm faaliyetleri sera gazı emisyonlarının azaltımı hedefi altında yer alıyor. Reel sektör için raporlamanın gönüllü olması da önemli bir fark.

Taksonomi raporu, TSRS raporunun yerine geçer mi?

Hayır. İki raporlama farklı çerçevelere dayanıyor: TSRS, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan standartlardan oluşuyor; taksonomi raporlaması ise İklim Kanunu'na dayanan bu Yönetmelikle düzenleniyor. Yine de iki çalışma aynı veri altyapısını paylaşabilir.

Taksonomi uygunluk analizi, Yeşil Varlık Oranı hesaplaması ya da yeşil finansman çerçevesi üzerinde çalışıyorsanız ekibimizle doğrudan görüşebilirsiniz.