EPD belgesi nasıl alınır: LCA'dan yayına sonucu belirleyen üç karar

EPD, Tip III çevresel beyandır: ISO 14025'e göre hazırlanır, ISO 14040 ve 14044'e uygun bir LCA'ya dayanır ve bağımsız bir doğrulayıcı tarafından onaylanır. Yapı ürünlerinde ayrıca EN 15804 standardı uygulanır. Bu yazıda EPD sürecindeki adımları ve sonucu belirleyen üç kararı anlatıyoruz.

EPD dört adımda alınır

1. Ürün kategori kuralının (PCR) seçilmesi: ürünün hangi kurallara göre değerlendirileceği belirlenir.

2. Yaşam döngüsü değerlendirmesi: hammadde, enerji, üretim ve taşıma verileriyle ISO 14040/44'e uygun LCA yapılır.

3. Bağımsız doğrulama: LCA raporu ve EPD taslağı, program operatörünün onayladığı bir doğrulayıcı tarafından incelenir.

4. Yayın: doğrulanan EPD, program operatörünün veri tabanında yayımlanır ve kayıt numarası alır.

Bu dört adımın her birinde süreyi ve maliyeti en çok etkileyen şey, ilk adımda verilen karardır.

Doğru PCR seçilmeden yapılan LCA, doğrulamada yeniden yapılır

PCR, aynı kategorideki ürünlerin karşılaştırılabilir olması için ortak kuralları belirler:

• Fonksiyonel ya da beyan edilen birim: bir ton çelik mi, bir metrekare panel mi, bin adet şişe mi?

• Sistem sınırı: beşikten kapıya mı (hammadde ve üretim), yoksa kullanım ve bertaraf aşamaları da dahil mi?

• Veri gereksinimleri: hangi verinin tesise özgü olması gerektiği, hangisinde genel veri tabanlarının kullanılabileceği.

• Raporlanacak etki kategorileri.

LCA bu kurallar belirlenmeden başlatılırsa, doğrulayıcı farklı bir birim ya da sınır istediğinde hesap baştan yapılır. Bu yüzden ilk iş, ürünün kategorisine uyan güncel PCR'ın ve geçerlilik tarihinin kontrol edilmesidir. Yapı ürünlerinde EN 15804 ortak çerçeveyi verir; ürün grubuna özgü tamamlayıcı kurallar da ayrıca uygulanır.

PCR seçimi bir formalite değil, LCA'nın kapsamını ve veri toplama yükünü baştan belirleyen karardır.

Program operatörü, EPD'nin hangi pazarda ve hangi veri tabanında görüneceğini belirler

EPD'yi yayımlayan kuruluş program operatörüdür. Türk üreticilerin sık kullandığı operatörler şunlardır:

• The International EPD System (Environdec): dünya genelinde en yaygın programlardan biri. Türkiye, bu sistemde en çok EPD yayımlanan ilk beş ülke arasında yer alıyor.

• EPD Türkiye: International EPD System'in Türkiye'deki lisanslı ortağıdır; yayımlanan EPD'ler aynı uluslararası sistemde yer alır.

• IBU (Institut Bauen und Umwelt): Almanya merkezli, özellikle yapı ürünlerinde kullanılan program.

• EPD Norge: İskandinav pazarında yaygın kullanılan program.

Seçimde üç soru belirleyicidir: ürünün satıldığı pazardaki alıcılar ve yeşil bina sertifikasyon sistemleri hangi veri tabanına bakıyor, ürün kategorisi için hangi programda güncel PCR var ve doğrulayıcı seçeneği nedir?

EPD genellikle beş yıl geçerlidir; üretim değiştiğinde güncelleme gerekir

International EPD System'de EPD'ler, PCR'a bağlı olarak doğrulama tarihinden itibaren genellikle beş yıl geçerlidir. Bu süre boyunca belgenin sabit kaldığı düşünülmemelidir:

• Program kuralları, EPD sahibinin yıllık bir iç takip yapmasını ister.

• Hammadde tedarikçisi, enerji kaynağı ya da üretim süreci değiştiğinde ve bu değişiklik beyan edilen sonuçları etkilediğinde EPD'nin güncellenmesi gerekebilir.

• Süresi dolmuş bir EPD, pazarlama ve ihale belgelerinde kullanılamaz.

EPD'deki veriler, ürünün karbon ayak izini isteyen diğer taleplerle de doğrudan ilişkilidir. Ürün karbon ayak izi ve SKDM kapsamındaki gömülü emisyon hesapları aynı üretim verisini kullanır. Bu verilerin tek bir yerde tutulması, her talep için yeniden veri toplanmasının önüne geçer.

Sıkça sorulan sorular

EPD ile karbon ayak izi arasındaki fark nedir?

Ürün karbon ayak izi (ISO 14067) yalnızca iklim değişikliği etkisini, yani sera gazı emisyonlarını raporlar. EPD ise iklim değişikliğinin yanında asidifikasyon, ötrofikasyon ve kaynak kullanımı gibi birden fazla çevresel etkiyi, bağımsız doğrulamayla ve PCR'a göre karşılaştırılabilir biçimde raporlar.

EPD almak zorunlu mu?

Genel bir yasal zorunluluk yoktur. Ancak kamu ve özel ihalelerde, LEED ve BREEAM gibi yeşil bina sertifikasyonlarında ve Avrupa'daki alıcıların tedarikçi taleplerinde EPD giderek daha sık isteniyor.

EPD süreci ne kadar sürer?

Süre büyük ölçüde verinin hazırlığına bağlıdır. Üretim, enerji ve hammadde verisi düzenli tutulan bir tesiste LCA ve doğrulama, verinin birden fazla kaynaktan derlenmesi gereken bir tesise göre çok daha kısa sürer.

Birden fazla ürün için tek EPD alınabilir mi?

Benzer ürünler, PCR'ın izin verdiği ölçüde tek bir EPD'de ortalama ya da temsilci ürün üzerinden raporlanabilir. Bu tercih PCR seçimi aşamasında netleştirilmelidir.

Semtrio, Assan Alüminyum'un EPD çalışmasını ve Şişecam'ın cam ve ambalaj ürün hatlarındaki yaşam döngüsü değerlendirmesini yürüttü. Ürünleriniz için EPD sürecini PCR seçiminden yayına kadar planlamak için çevresel ürün beyanı hizmetimizi inceleyebilir, sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.