Blog
Yayın: 17 Sep 26Okuma Süresi: 4 dk
Türkiye, AB'ye SKDM kapsamı çimento ihracatında birinci sırada yer alıyor; geçiş döneminde gerçek emisyon verisi kullanım oranı ise %66'da kaldı. Çimentonun SKDM açısından özel konumu, emisyon yoğunluğunun yüksekliğinden çok emisyonun niteliğinden kaynaklanıyor: emisyonun büyük bölümü yakıttan değil, prosesin kimyasal gereğinden doğuyor ve bu nedenle yakıt dönüşümüyle azaltılamıyor.
Klinker üretiminde emisyonun iki kaynağı vardır ve bu ikisi arasındaki ayrım, SKDM stratejisinin tamamını belirler.
Proses emisyonları, kalker taşının döner fırında yüksek sıcaklıkta ayrışmasından doğar. Kalsiyum karbonat, kalsiyum oksit ve karbondioksite ayrışır; açığa çıkan karbondioksit kimyasal reaksiyonun zorunlu ürünüdür. Klinker üretiminin emisyonunun yaklaşık üçte ikisi bu kaynaktan gelir ve hangi yakıt kullanılırsa kullanılsın değişmez.
Yanma emisyonları, fırının ısıtılması için yakılan yakıtlardan doğar. Alternatif yakıt kullanımı, atık ısı geri kazanımı ve fırın verimliliği bu kalemi azaltır.
Bu yapının sonucu şudur: çimento sektöründe emisyon yoğunluğunu düşürmenin yolu yakıt dönüşümünden geçmez. Yakıtta yapılacak iyileştirmeler toplamın üçte birlik bölümünü etkiler; asıl kaldıraç başka yerdedir.
SKDM'de çimento hesabının taşıyıcısı klinkerdir. Çimentonun gömülü emisyonu, içerdiği klinker miktarı üzerinden kurulur. Bunun doğrudan sonucu, klinker faktörünün — yani çimentodaki klinker oranının — SKDM maliyetinin en güçlü kaldıracı olmasıdır.
Cüruf, uçucu kül, kalsine kil, puzolan ve kalker gibi ikame malzemelerle klinker oranının düşürülmesi, gömülü emisyonu doğrudan ve orantılı biçimde azaltır. Klinker faktörünü %90'dan %70'e indiren bir çimento, gömülü emisyonunda yaklaşık aynı oranda düşüş elde eder.
Burada dikkat edilmesi gereken iki nokta var. Birincisi, ikame malzemelerin kendileri de bir emisyon yükü taşıyabilir; kalsine kil için kalsinasyon emisyonu hesaba girer. İkincisi, klinker ve çimento ayrı CN kodlarında yer aldığı için hesap kod bazında ayrı kurulur; klinker ihracatında ikame kaldıracı yoktur.
Çimento, SKDM'de dolaylı emisyonların hesaba katıldığı üç ürün grubundan biri — diğerleri gübre ve aglomere demir. Yani tesisin satın aldığı elektriğin emisyonu gömülü emisyona ekleniyor.
Çimentoda elektrik tüketimi ağırlıklı olarak öğütmede yoğunlaşır. Toplam emisyon içindeki payı, kalsinasyonun yanında görece küçüktür; ancak klinker faktörü düşürüldükçe öğütülen ikame malzeme miktarı artar ve dolaylı emisyonun ağırlığı yükselir. Yani klinker ikamesi, doğrudan emisyonu düşürürken dolaylı emisyonu bir miktar artırır; net kazanç yine de belirgindir, ancak hesabın iki tarafının birlikte kurulması gerekir.
Dolaylı emisyonda gerçek değer kullanılabilmesi doğrudan teknik bağlantı, elektrik satın alım anlaşması veya kabul edilen sertifikalara bağlı; YEK-G bugün kabul edilmiyor. Kuralları dolaylı emisyonlar, elektrik ve PPA yazısında ele aldık.
SKDM maliyeti mutlak olarak ton başına euro cinsinden hesaplanır. Bu maliyetin ticari anlamı ise ürünün birim fiyatına oranına bağlıdır.
Çimento, SKDM kapsamındaki ürünler içinde ton başına değeri en düşük olanıdır. Buna karşılık emisyon yoğunluğu yüksektir. İki özelliğin birleşimi, SKDM maliyetinin ürün değerine oranını tüm sektörler içinde en yükseğe çıkarır. Aynı mutlak maliyet, ton başına değeri yüksek bir çelik ürününde marjinal kalırken çimentoda fiyat rekabetini doğrudan etkiler.
Ücretsiz tahsisat faktörünün 2026'da %97,5 olması bu baskıyı şimdilik sınırlı tutuyor. Ancak faktör 2030'da %51,5'e indiğinde, emisyon yoğunluğu kıyas değerinin üzerinde kalan çimento üreticileri için maliyet, deniz yoluyla taşımanın navlun avantajını aşabilecek bir büyüklüğe ulaşır. Maliyet projeksiyonlarını maliyet senaryoları 2026-2034 yazısında kurduk.
Kapsamın çekirdeği CN 2523 başlığıdır: çimento klinkeri, beyaz portland çimentosu, diğer portland çimentoları, aluminli çimento ve diğer hidrolik çimentolar. Kalsine edilmiş kaolin türü killer de listede yer alır.
Öncül yapısı görece basittir: klinker, çimentonun kapsamdaki öncülüdür. Klinker satın alıp öğüten tesisler için hesabın büyük bölümünü tedarikçinin verisi belirler; klinkerini kendi üreten entegre tesislerde ise hesap tesis içinde kapanır. Bu, entegre yapının SKDM veri yönetimi açısından bir kolaylık sağladığı anlamına gelir.
Yalnızca yanma emisyonlarını etkiler; toplamın yaklaşık üçte birlik bölümü. Biyokütle içeriğinin ayrıştırılabilmesi hâlinde etki artar.
Yakalanan ve kalıcı olarak depolanan karbondioksit, emisyon hesabında dikkate alınabilir. Belgeleme ve doğrulama gereklilikleri ağırdır.
Klinkerin kendisi ihraç ediliyorsa ikame kaldıracı yoktur; kaldıraç yanma emisyonları ve proses verimliliğiyle sınırlı kalır.
Emisyon yoğunluğu ülke ortalamasının altındaki tesisler için değil. Klinker faktörü düşük ürünlerde gerçek veri, farkı görünür kılan tek yoldur.
Klinker ve çimento için ürün bazlı gömülü emisyon hesabının kurulması ve doğrulamaya hazırlık konularında SKDM/CBAM muhasebesi ve raporlaması hizmetimiz kapsamında çalışıyoruz. Sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin
Burada okuduğunuz bir şey canlı bir projeye, bir raporlama tarihine veya değerlendirdiğiniz bir karara denk geliyorsa — faydalı bir görüşme yapmaktan memnuniyet duyarız.
Bize ulaşınSürdürülebilirlik hedeflerinizi konuşalım.
