Blog

Üçüncü Ülkede Ödenen Karbon Fiyatının SKDM'den Mahsubu: Türkiye ETS Bağlantısı

SKDM'nin amacı ithalattan gelir elde etmek değil, karbon maliyeti açısından eşit bir zemin kurmaktır. Bu nedenle mekanizma, ürünün üretildiği ülkede zaten bir karbon bedeli ödenmişse aynı emisyonun ikinci kez ücretlendirilmesini önleyen bir mahsup kuralı içerir. Türkiye'nin kendi emisyon ticaret sistemini kurmuş olması, bu kuralı Türk ihracatçısı açısından doğrudan işlevsel hâle getiriyor.

Mahsup kuralının mantığı

SKDM, AB ETS'nin ithalat ayağına taşınmış bir eşdeğerlik düzenlemesidir. Eşdeğerlik iddiasının tutarlı olabilmesi için, üretim ülkesinde zaten bir karbon bedeli ödenmişse bunun dikkate alınması gerekir; aksi hâlde aynı emisyon iki kez ücretlendirilmiş olur ve mekanizma bir korumacılık aracına dönüşür.

Tüzük bu nedenle, ithalatçının üretim ülkesinde ödenmiş karbon fiyatını belgelemesi hâlinde yükümlülükten düşülmesine izin veriyor. Ticaret Bakanlığı'nın maliyet şemasında bu bileşen, formülün dördüncü kutusu olarak yer alıyor.

Mahsubun koşulları

Mahsup otomatik değil; belirli koşullara bağlı:

Fiilen ödenmiş olmalı. Yasal olarak öngörülmüş ancak henüz uygulanmaya başlanmamış bir karbon fiyatı mahsup edilemez. Ödemenin gerçekleştiğinin belgelenmesi gerekir.
Doğrudan geri iade edilmemiş olmalı. Ödenen bedelin sonradan iade edildiği, mahsup edildiği veya bir destek programıyla telafi edildiği durumlarda mahsup hakkı doğmaz. Bu koşul, ihracat teşviki niteliğindeki iade mekanizmalarını devre dışı bırakır.
Aynı emisyona ilişkin olmalı. Mahsup, SKDM beyanına konu ürünün gömülü emisyonuyla eşleşen bedelle sınırlıdır.
Doğrulanmış olmalı. Emisyon raporunu doğrulayan doğrulayıcı, karbon bedeli için de doğrulama yapmak zorunda. Yani doğrulama kapsamı yalnızca emisyonla sınırlı değil.

Komisyon, 2026 için ülke bazlı karbon fiyatı varsayılan değerleri ve konuya ilişkin uygulama mevzuatı öngörüyor; mahsubun nasıl belgeleneceğine dair ayrıntılar bu düzenlemelerle netleşiyor.

1Üretim ülkesinde fiilen ödenmiş karbon fiyatı SKDM yükümlülüğünden düşülebiliyor.
2Mahsup için temel koşul, ödenen bedelin doğrudan geri iade edilmemiş olması.
3Karbon bedeli, emisyon raporunu doğrulayan doğrulayıcı tarafından ayrıca doğrulanmak zorunda.
4Komisyon 2026'da ülke bazlı karbon fiyatı varsayılan değerleri ve uygulama mevzuatı öngörüyor.
5Ücretsiz tahsisatla karşılanan emisyon için fiilen ödenmiş bir bedel oluşmadığından mahsup da doğmuyor.

Şema: Ücretsiz tahsisatla karşılanan emisyon için ödenmiş bedel doğmuyor

İletişime geçin

Üzerinde çalıştığınız konuyu konuşalım.

Burada okuduğunuz bir şey canlı bir projeye, bir raporlama tarihine veya değerlendirdiğiniz bir karara denk geliyorsa — faydalı bir görüşme yapmaktan memnuniyet duyarız.

Bize ulaşın

Uzmanlarımızla İletişime Geçin

Sürdürülebilirlik hedeflerinizi konuşalım.

Türkiye ETS ile bağlantı

Türkiye, İklim Kanunu'nun ardından emisyon ticaret sistemini kurdu ve sistemin yönetmeliği 27 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı. Karbon Piyasası Kurulu'nun kararıyla pilot dönem 2026-2027 olarak belirlendi; elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörleri kapsama alındı ve pilot dönemde ücretsiz tahsisat oranı %100 olarak uygulanıyor.

Bu noktada kritik bir ayrım var. Ücretsiz tahsisatla karşılanan emisyon için fiilen ödenmiş bir bedel oluşmaz; dolayısıyla SKDM tarafında mahsup edilecek bir tutar da doğmaz. Mahsup, ancak tesisin ücretsiz tahsisatını aşan emisyonu için piyasadan tahsisat satın alması ve bu bedeli fiilen ödemesi hâlinde gündeme gelir.

Ancak Türkiye ETS'nin ücretsiz tahsisat hesabı da kıyas değeri üzerinden kurulduğu için, emisyon yoğunluğu kıyasın üzerinde olan tesisler pilot dönemde bile açık verebiliyor. Yani "%100 ücretsiz tahsisat" ifadesi sıfır maliyet anlamına gelmiyor. Bu mekanizmayı ücretsiz tahsisat hesaplama ve kıyas değeri yazısında, sistemin tamamını ise Türkiye ETS Yönetmeliği yazısında ele aldık.

İhracatçı açısından sonuç

Mahsup kuralının pratik sonucu, Türkiye'de ödenen karbon bedelinin ihracatçı için tamamen kayıp olmamasıdır. Ödenen tutar, AB'li alıcının SKDM yükümlülüğünden düşülebildiği ölçüde tedarik zincirinde bir avantaja dönüşür.

Bunun gerçekleşebilmesi için üç şeyin bir arada yürümesi gerekir:

Belgeleme. Ödenen karbon bedelinin, ürün ve dönem bazında izlenebilir biçimde belgelenmesi. Toplam ödeme tutarı yeterli değildir; tutarın SKDM beyanına konu ürünlerin emisyonuyla eşleştirilebilmesi gerekir.
Doğrulama. Emisyon doğrulayıcısının karbon bedelini de doğrulaması; bu, doğrulayıcıyla yapılacak sözleşmenin kapsamına girmeli.
Alıcıya iletim. Bilginin AB'li beyan sahibine, beyanında kullanabileceği biçimde ulaştırılması.

Üç adımdan biri eksik kaldığında, Türkiye'de ödenen bedel AB tarafında dikkate alınmaz ve aynı emisyon fiilen iki kez ücretlendirilmiş olur.

Gelişmekte olan başlıklar

Komisyon'un revizyon önerisinde mahsupla ilgili iki başlık daha yer alıyor. Birincisi, Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamına giren kredilerin SKDM yükümlülüğünden mahsup edilebilmesi. İkincisi, üçüncü ülkelerdeki karbon fiyatlandırma sisteminin tanınmasına ilişkin anlaşma imkânı. İkinci başlık, Türkiye ETS'nin AB tarafından tanınması hâlinde mahsubun ürün bazında belgelenmesi yerine sistem düzeyinde işlemesi anlamına gelebilir ve idari yükü belirgin biçimde azaltır.

T.C. Ticaret Bakanlığı, ikili ticaretin korunmasını ve AB ETS'deki muafiyetlerin SKDM'de de tanınmasını ülke öncelikleri arasında sayıyor.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye'de karbon vergisi var mı?

Karbon vergisi biçiminde bir düzenleme yok; Türkiye emisyon ticaret sistemi modelini seçti. Mahsup açısından belirleyici olan verginin adı değil, fiilen ödenmiş bir karbon bedelinin bulunmasıdır.

Pilot dönemde mahsup edilecek bir tutar oluşur mu?

Ücretsiz tahsisatla karşılanan emisyon için oluşmaz. Tahsisatını aşan ve piyasadan tahsisat satın alan tesisler için oluşabilir.

Mahsup tutarı kim tarafından hesaplanır?

Hesap beyan sahibi tarafından yapılır, ancak dayanağı üreticinin sağladığı ve doğrulanmış belgelerdir.

Enerji üzerindeki diğer vergiler mahsup edilebilir mi?

Hayır. Mahsup, karbon fiyatlandırmasına özgü bedellerle sınırlıdır; genel enerji vergileri bu kapsamda değerlendirilmez.

Kaynaklar

Türkiye ETS kapsamındaki yükümlülüklerin ve SKDM mahsubunun birlikte değerlendirilmesi konusunda SKDM/CBAM muhasebesi ve raporlaması hizmetimiz kapsamında çalışıyoruz. Sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.