Blog
Yayın: 08 Sep 26Okuma Süresi: 5 dk
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'nde ücretsiz tahsisat, tesisin ne kadar emisyon yaptığına göre değil, alt tesis bazında ne ürettiğine ve bu üretimin ilan edilecek kıyas değeriyle nasıl karşılaştırıldığına göre belirleniyor. Bu ayrım, hazırlık çalışmasının ağırlık merkezini de değiştiriyor: toplam emisyonu doğru hesaplamış bir tesis, alt tesis kırılımını kurmamışsa tahsisat hesabı yapamıyor.
Yönetmeliğin 13 üncü maddesi, ücretsiz tahsisat miktarını dört bileşenin çarpımı olarak tanımlıyor: her bir alt tesis özelinde Başkanlıkça ilan edilecek kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı, sektörel faaliyet katsayısı ve alt tesis özelinde faaliyet seviyesi.
Bileşenlerin her biri farklı bir merci tarafından belirleniyor ve farklı bir mantıkla çalışıyor:
Hesaplama sonucunda kesirli bir değer oluşması hâlinde ücretsiz tahsisat miktarı bir üst tam sayıya yuvarlanıyor. Ayrıca ETS üst sınırına göre belirlenen sektörel düzeltme faktörleri ilan edilebiliyor ve bu faktör hesaba çarpan olarak dâhil ediliyor.
Formüldeki her bileşen alt tesis düzeyinde çalışıyor. Alt tesis, tesisteki emisyonların bir ürüne, üretim sürecine, ölçülebilir ısı kullanımına veya yakıt kullanımına indirgenmesiyle elde edilen ve kütle-enerji dengesiyle sınırları belirlenen teknik birim.
Kıyaslama yapılırken alt tesisler dört gruba ayrılıyor: ürün kıyasına dayalı alt tesisler, ölçülebilir ısı kıyasına dayalı alt tesisler, yakıt kıyasına dayalı alt tesisler ve üretim sürecine yönelik alt tesisler. Bu ayrımı işletme yapıyor ve tesisin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyonu verisi, belirlenen alt tesislere atfediliyor.
Kırılımın kurulması bir muhasebe işlemi değil, bir sınır çizme çalışması. Her alt tesis için sistem sınırlarının, üretilen ürünlerin, giren malzemelerin ve yıllık üretim miktarının ölçülme yönteminin tanımlanması gerekiyor; bu içerik EK-4 kapsamında İzleme Metodolojisi Planında belgeleniyor. Ölçülebilir ısı, atık gaz veya karbondioksit transferi için diğer ETS tesisleriyle kurulan bağlantıların listelenmesi de aynı planın parçası.
Ücretsiz tahsisat oranının yüzde 100 olarak belirlendiği bir dönemde bile tahsisat açığı doğabiliyor. Sebep, formülün tesisin gerçekleşen emisyonuna değil, üretim seviyesi ile kıyas değerinin çarpımına dayanması.
Emisyon yoğunluğu ilan edilen kıyas değerinin üzerinde kalan bir tesis, üretim başına kıyas değerinin öngördüğünden fazla emisyon ürettiği için, doğrulanmış emisyonuna denk tahsisatı elde edemiyor ve aradaki farkı piyasadan temin etmek durumunda kalıyor. Kıyas değerinin altında kalan tesis ise fazla tahsisat pozisyonuna geçiyor. Sistemin teşvik mantığı tam olarak buradan kuruluyor: karşılaştırma tesisin geçmişiyle değil, sektörün kıyas değeriyle yapılıyor.
Bu nedenle hazırlık çalışmasında "emisyonumuz ne kadar" sorusunun yanına "birim ürün başına emisyonumuz ne kadar" sorusunu koymak gerekiyor. İkincisi, tahsisat pozisyonunu belirleyen büyüklük.
Ücretsiz tahsisat kendiliğinden hesaba geçmiyor. Kapsamdaki işletmeler, ücretsiz tahsisat alabilmek için elektronik ortamda Başkanlığa başvuru yapıyor ve bu başvurunun Ulusal Tahsisat Planının yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde yapılması gerekiyor. Başvuru tesis özelinde yapılıyor ve alt tesis bazında sistem yılına ait faaliyet seviyeleri dikkate alınıyor.
Süreç şu adımlarla işliyor:
Başvuru bedelleri Başkanlıkça belirleniyor ve bedeli yatırılmayan başvurular işleme alınmıyor. Geç başvuru yapan işletmeler başvuru bedelini yüzde 50 artırımlı ödüyor; doğrulanmış rapor teslim tarihinden sonra bildirim yapan işletmeler için bu artış yüzde 100.
Sistem yılına ait raporlamalarda ücretsiz tahsisat miktarına etki edecek bir hata tespit edildiğinde, tespit edilen miktar kadar tahsisat için telafi yılı içinde mahsuplaşmaya gidiliyor.
Ücretsiz tahsisat hesabının sonucu, doğrudan tahsisat pozisyonuna dönüşüyor: işletme, doğrulanmış emisyon raporundaki miktara denk tahsisatı yükümlülük yılının Kasım ayı son iş gününe kadar İşlem Kayıt Sistemi üzerinden teslim ediyor. Açık varsa piyasadan temin, fazla varsa satış kararı gündeme geliyor.
Teslim yükümlülüğünü karşılayamayan tesisler için ek rezerv mekanizması tanımlandı; ancak bu mekanizma sınırlı ve maliyetli. Ek rezerv kullanımı birincil piyasada ETS üst sınırının yüzde 10'unu geçemiyor, kullanım belirli tahsisat oranı koşullarına bağlanıyor ve uygulanacak asgari fiyat, son üç aya ait birincil ve ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatlarından yüksek olanının yüzde 50 fazlası olarak hesaplanıyor. Ek rezerv kullanan tesisler yükümlülüklerini Aralık ayının son iş gününe kadar yerine getiriyor.
Denkleştirme tarafında ise Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde gerçekleşmiş projelerden elde edilen karbon kredileri, Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenen oranı geçmeyecek şekilde teslim yükümlülüğünde kullanılabiliyor.
Evet ve yapılması gerekiyor. Kıyas değeri hesabın tek bileşeni; alt tesis kırılımı, faaliyet seviyesi verisinin kaynağı ve kanıt düzeni ilan edilecek değerlerden bağımsız olarak bugün kurulabilir. Kıyas değeri ilan edildiğinde hazır bir veri setine uygulanması, sıfırdan kırılım kurmaktan çok daha kısa sürüyor.
Yönetmeliğin geçici 4 üncü maddesine göre birinci uygulama dönemi iki alt dönem şeklinde uygulanacak ve birinci alt döneme ilişkin yıllık kıyas değerleri, alt tesislere ilişkin doğrulama raporları teslim edildikten sonra Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecek.
Evet. Tahsisat sahibi işletmeler, ilgili uygulama dönemi süresince iklim değişikliğiyle mücadeleye gönüllü katkı sağlamak amacıyla Başkanlığa başvurarak ücretsiz tahsisat haklarından vazgeçebiliyor veya tahsisatlarının iptalini talep edebiliyor.
Kategori değişikliğiyle kapsam dışında kalan tesisler, teslim yükümlülüklerini yerine getirdikten sonra hesaplarında tahsisat kalmışsa, tahsisatları tükenene kadar yalnızca satış yönlü işlem yapmak üzere ETS piyasasında kalmaya devam ediyor. Tahsisat açığı bulunması hâlinde ise yalnızca ihtiyaç duyulan miktar kadar alış yönlü işlem yapabiliyor.
İletişime geçin
Burada okuduğunuz bir şey canlı bir projeye, bir raporlama tarihine veya değerlendirdiğiniz bir karara denk geliyorsa — faydalı bir görüşme yapmaktan memnuniyet duyarız.
Bize ulaşınSürdürülebilirlik hedeflerinizi konuşalım.
