Blog
Yayın: 08 Sep 26Okuma Süresi: 5 dk
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği iki ayrı plan tanımlıyor ve isim benzerliği nedeniyle bu ikisi sahada sıkça karıştırılıyor. İzleme planı emisyonların nasıl izleneceğini, İzleme Metodolojisi Planı ise alt tesis bazında faaliyet seviyelerinin nasıl izleneceğini düzenliyor. Birincisi emisyon raporunun, ikincisi ücretsiz tahsisat hesabının dayanağı. İkisinin teslim takvimi de farklı işliyor.
Yönetmelik her iki dokümanı da tanımlar maddesinde ayrı ayrı düzenledi.
İzleme planı, veri toplama ve veri işleme faaliyetlerinin ve bunların doğruluk kontrol sistemi de dâhil olmak üzere izleme metodolojisinin detaylı, eksiksiz ve şeffaf olarak belgelendirilmesine dair doküman. Kısaca: tesisin emisyonlarının hangi veriyle, hangi yöntemle ve hangi kontrollerle izleneceğini anlatıyor.
İzleme Metodolojisi Planı ise EK-4'te sıralanan parametreleri asgari olarak içeren, yıllık faaliyet seviyesi raporuna esas olmak üzere hazırlanan ve veri toplama adımlarının belgelendirilmesine dair doküman. Bu plan alt tesis düzeyinde çalışıyor ve doğrulanmış faaliyet seviyesi raporunun temelini kuruyor.
Aradaki fark, çıktının hangi hesaba girdiğinde beliriyor: izleme planı emisyon raporunu, İzleme Metodolojisi Planı ise ücretsiz tahsisat hesabını besliyor.
İşletmeler, sera gazı emisyon izleme planı hazırlayarak emisyonlarını bu plan ve Başkanlıkça belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde izlemekle yükümlü. Planın, emisyonların ilk izlenmeye başlandığı tarihten en az altı ay önce onaylanmak üzere Başkanlığa gönderilmesi zorunlu.
Uygun bulunmayan planlar için 30 günlük ek süre tanınıyor; bu süre içinde belirlenen eksikliklerin giderilmesi hâlinde plan onaylanıyor. Emisyon raporu da bu onaylı plan çerçevesinde hazırlanıyor. Yani onaysız bir izleme planıyla üretilen rapor, biçimsel olarak dayanaksız kalıyor.
Altı aylık kural, uygulamada geriye doğru planlama gerektiriyor. İlk izleme tarihi belirlendikten sonra takvim şu sırayla kuruluyor: plan hazırlığı, iç gözden geçirme, Başkanlığa gönderim, olası eksiklik döngüsü ve onay.
İzleme Metodolojisi Planı, alt tesislere ilişkin verilerin ve bu verilerin nasıl izleneceğine dair yöntemlerin Başkanlığa sunulduğu doküman. EK-4'te tanımlanan asgari içerik şu başlıkları kapsıyor:
Planın merkezinde alt tesis kavramı var. Alt tesis, tesiste yürütülen faaliyetler sonucu ortaya çıkan emisyonların bir ürüne, üretim sürecine, ölçülebilir ısı kullanımına veya yakıt kullanımına indirgenmesiyle elde edilen ve kütle-enerji dengesiyle sınırları belirlenen teknik birim. Kıyaslama yapılırken alt tesisler dört türe ayrılıyor: ürün kıyasına dayalı, ölçülebilir ısı kıyasına dayalı, yakıt kıyasına dayalı ve üretim sürecine yönelik alt tesisler. Bu kırılımı işletme belirliyor ve tesisin doğrulanmış yıllık emisyon verisi bu alt tesislere atfediliyor.
Teslim tarafında pilot dönem için özel bir süre tanımlandı: pilot uygulama dönemi kapsamındaki işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planları, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde elektronik ortamda Başkanlığa sunuluyor. Başkanlık gerekli görmesi hâlinde bu süreyi altı aya kadar uzatabiliyor. Pilot dönemde plan sunmamış ETS kapsamındaki işletmeler için ise ilk planların, birinci uygulama döneminin başlayacağı yıldan önceki takvim yılının sonuna kadar sunulması öngörüldü.
Planda meydana gelen değişiklikler, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde elektronik ortamda Başkanlığa bildiriliyor.
EK-1'de yer alan faaliyetleri yürüten işletmeler, her yıl 30 Nisan tarihine kadar bir önceki yılın 1 Ocak–31 Aralık dönemine ait izlenen sera gazı emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini Başkanlığa raporlamak zorunda. Başkanlık gerekli gördüğü durumlarda bu süreyi en fazla bir ay uzatabiliyor.
Emisyon raporunda bulunması gereken bilgiler EK-6'da düzenlendi: tesisin adı, adresi, koordinatları, irtibat bilgileri ve ana firma adı; EK-1'de belirtilen faaliyet tipleri ve sayısı; her faaliyet için faaliyet verisi, emisyon faktörleri, oksidasyon faktörleri, toplam emisyonlar ve belirsizlikler; ölçüm metotlarının güvenilirliğine ilişkin bilgiler.
ETS kapsamındaki tesisler için emisyon raporuyla birlikte, alt tesis bazında yıllık faaliyet seviyelerini gösteren doğrulanmış faaliyet seviyesi raporu da sunuluyor.
Sera gazı emisyon raporunun Başkanlığa gönderilmeden önce doğrulanması zorunlu. Doğrulama iş ve işlemleri, Merkezi Elektronik Doğrulayıcı Kuruluş Atama Sistemi (MEDAS) tarafından atanmış doğrulayıcı kuruluşlarca gerçekleştiriliyor. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi işletme ve tesisler MEDAS kapsamı dışında tutuldu.
Doğrulayıcı kuruluşlarda aranan şartlar şöyle:
Hesaplama faktörlerinin belirlenmesine yönelik analizler için işletmenin akredite laboratuvar kullanması esas. Akredite laboratuvar kullanımının teknik olarak elverişli olmadığını ve kullanılacak laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 standardına eşdeğer gereksinimleri karşıladığını belgeleyen işletmeler, bu laboratuvarları kullanabiliyor.
İşletmeler ilgili tüm verilerini ve bilgi kayıtlarını en az 10 yıl saklamak ve talep üzerine ilgili idarenin incelemesine sunmakla yükümlü. Bu, bir arşivleme yükümlülüğünden ibaret değil; doğrulama sürecinin fiilen üzerinde yürüdüğü zemin.
Sahada en yaygın doğrulama bulgusu, kanıt dokümanı ile envanterdeki rakamın örtüşmemesi. En sık görülen sebep, fatura döneminin envanter dönemiyle uyuşmaması. Bunun yanında birim çevrimi hataları, metodoloji veya emisyon faktörü değiştiğinde geriye dönük kontrol yapılmaması ve sürecin tek kişiye bağlı yürütülmesi tekrar eden başlıklar arasında.
İzleme Metodolojisi Planı, alt tesis bazlı faaliyet seviyelerinin izlenmesine ve ücretsiz tahsisat hesabına hizmet ediyor; bu nedenle ETS kapsamındaki tesisler için tanımlı bir doküman. Kategori A tesisler ETS kapsamı dışında olmakla birlikte izleme planı, yıllık raporlama ve doğrulama yükümlülükleri devam ediyor.
EK-1 faaliyetlerine ve sera gazı emisyon izleme planına etki edebilecek değişikliklerin en geç 30 gün içinde Başkanlığa bildirilmesi zorunlu. Başkanlık bu değişikliklere istinaden izleme planının ve/veya emisyon raporunun yenilenmesini talep edebiliyor.
Hayır. Doğrulayıcı kuruluş ataması MEDAS üzerinden yapılıyor. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi işletme ve tesisler bu sistemin dışında tutuldu.
Doğrulanmış emisyon raporunu süresi içinde sunmayan tesislere kategori bazında kademeli idari para cezası uygulanıyor; 2026 tutarlarıyla Kategori A için 627.450 TL'den başlayan ceza, en üst dilimde 6.274.500 TL'ye çıkıyor ve ETS kapsamındaki işletmeler için iki kat uygulanıyor.
İletişime geçin
Burada okuduğunuz bir şey canlı bir projeye, bir raporlama tarihine veya değerlendirdiğiniz bir karara denk geliyorsa — faydalı bir görüşme yapmaktan memnuniyet duyarız.
Bize ulaşınSürdürülebilirlik hedeflerinizi konuşalım.
