Blog
Yayın: 10 Nov 26Okuma Süresi: 8 dk
Karbon kredisi, bir projenin azalttığı, önlediği ya da atmosferden giderdiği bir ton karbondioksit eşdeğerini (t CO₂e) temsil eden, bağımsız doğrulamadan sonra Verra veya Gold Standard gibi bir kredilendirme programınca seri numarasıyla düzenlenen bir belgedir. Gönüllü karbon piyasası, şirketlerin bu kredileri bir yasal yükümlülük olmadan satın alıp kullandığı piyasadır. Türkiye'de İklim Kanunu ve Türkiye ETS Yönetmeliği kredilerin ETS'de sınırlı bir oranda kullanılmasının yolunu açtı; AB'de ise 27 Eylül 2026'dan beri tüketiciye yönelik "dengeleme sayesinde nötr" ürün iddiaları yasak.
Şirketler karbon kredisine genellikle iki yoldan gelir: "karbon nötr" demek isteyen bir ticari ekip ya da kendi değer zincirinin ötesinde iklim eylemine kaynak ayırmak isteyen bir sürdürülebilirlik ekibi. Aşağıdaki kurallar, kredilerin bu iki hedeften hangisine hâlâ hizmet edebileceğini belirler.
Karbon kredisi, bir projenin, proje olmasaydı gerçekleşecek duruma kıyasla atmosfere salınmasını önlediği ya da atmosferden aldığı bir ton CO₂e'ye eşit, devredilebilir bir birimdir. İklim Kanunu ve Türkiye ETS Yönetmeliği de karbon kredisini bir ton karbondioksit eşdeğeri cinsinden ifade edilen kredi olarak tanımlar; yönetmelik ayrıca azaltım ya da giderim faaliyetinin bağımsız kuruluşlarca geçerli kılınıp doğrulanmasını ve bir standart kuruluşunca belgelendirilmesini arar. Her kredi aynı yaşam döngüsünden geçer:
Sonraki her kararı iki ayrım belirler. Azaltım ya da önleme kredileri bir referans senaryoya göre daha az emisyon üreten projelerden gelir. Giderim (removal) kredileri ise CO₂'yi atmosferden alıp depolayan projelerden gelir. SBTi bu ikisini farklı ele alır.
| Zorunlu piyasa | Gönüllü piyasa | |
|---|---|---|
| Şirket neden katılır? | Bir kanun emisyonunu sınırlar | Kendi tercihi: hedef, iddia, katkı |
| İşlem gören birim | Düzenleyicinin belirlediği tahsisat (AB ETS'de bir tahsisat = 1 t CO₂e salım hakkı) | Bağımsız kredilendirme programlarının düzenlediği karbon kredileri |
| Kuralları kim koyar? | Devletler: AB ETS, Türkiye ETS | Kredilendirme programları ve ICVCM, VCMI gibi bütünlük kuruluşları |
| Neyi kanıtlar? | Kapsamdaki tesisin yasal uyumunu | Yalnız kredinin kalitesinin ve iddianın ifadesinin desteklediği şeyi |
Türkiye için iki dünya artık birbirine bağlı. Hangi tesislerin ETS kapsamına girdiğini Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği yazısında, ETS ile SKDM arasındaki farkı Türkiye ETS ve SKDM farkı yazısında bulabilirsiniz.
İklim Kanunu (7552 sayılı, RG 9 Temmuz 2025). Kanun üç kavramı tanımlar ve bağlar:
Türkiye ETS Yönetmeliği (RG 27 Ağustos 2026, Sayı 33353). Yönetmeliğin 25. maddesine göre yalnız Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde gerçekleşmiş projelerden elde edilen karbon kredileri, ETS'deki tesislerin tahsisat teslim yükümlülüğünün Karbon Piyasası Kurulu'nun belirlediği oranını geçmeyecek şekilde kullanılabilir. Oran yönetmelikte yazılı değildir; kullanım esasları Başkanlıkça belirlenir.
Bu sizin için ne demek? ETS kapsamındaki bir tesis için karbon kredisi, teslim yükümlülüğünün yalnız sınırlı bir kısmını ve yalnız Türkiye'deki projelerden gelen kredilerle karşılayabilir. Yurt dışı projelerden gelen krediler bu maddede sayılmaz. Kanunun karbon fiyatlandırması tarafını İklim Kanunu ve karbon fiyatlandırması yazısı anlatır.
Zorunlu ve gönüllü dünyalar uluslararası düzeyde Paris Anlaşması üzerinden de bağlanır. Madde 6.2 kapsamında ülkeler azaltım sonuçlarını (ITMO) birbirine devredebilir ve ulusal katkı beyanlarına (NDC) sayabilir; aynı ton iki ülkede sayılmasın diye karşılık gelen düzeltme (corresponding adjustment) yapılır. Madde 6.4 ise BM denetiminde bir kredilendirme mekanizması kurdu: Paris Anlaşması Kredilendirme Mekanizması. Mekanizmanın Denetim Organı ilk kredi düzenlemesini Şubat 2026'da onayladı.
Gönüllü bir alıcı "Article 6 authorised" ya da "corresponding adjustment" etiketi gördüğünde, ev sahibi ülke o tonları kendi hedefine saymamayı kabul etmiş demektir.
İki bağımsız girişim bugün referans noktasını belirliyor: biri kredi, diğeri iddia için.
ICVCM Temel Karbon İlkeleri (arz tarafı). Gönüllü Karbon Piyasası Bütünlük Konseyi (ICVCM), üç grupta 10 Temel Karbon İlkesi (Core Carbon Principles, CCP) belirler:
Bir kredinin CCP etiketi taşıması için iki koşul vardır: kredilendirme programının CCP'ye uygun (CCP-Eligible) bulunması ve kredinin ICVCM'nin onayladığı bir kredi kategorisinden (metodoloji türü) gelmesi.
VCMI İddialar Uygulama Kodu (talep tarafı). Gönüllü Karbon Piyasaları Bütünlük Girişimi (VCMI), bir şirketin kredilerle ne zaman iddiada bulunabileceğini tanımlar. Her iddiadan önce temel kriterler karşılanmalıdır: kamuya açık yıllık emisyon envanteri, bilimle uyumlu kısa vadeli hedefler ve bunlara karşı ilerleme. İddialar, şirketin kalan emisyonlarının ne kadarını iptal edilmiş yüksek kaliteli kredilerle karşıladığına göre Silver, Gold ya da Platinum olarak kademelenir. Bu iddialarda kullanılan krediler şirketin kendi azaltım hedefine sayılmaz.
Kuralların en çok değiştiği yer burası. 2026'da dört nokta geçerli:
Karbon nötr ile net sıfır aynı şey değildir. "Karbon nötr" genellikle bir dönemdeki kalan emisyonları kredilerle karşılanan bir şirketi ya da ürünü anlatır. SBTi anlamında "net sıfır" ise değer zinciri emisyonlarını bilimsel bir yolla kalan düzeye indirmek ve yalnız bu kalanı giderimle nötralize etmektir. Krediler birinciyi ikinciye dönüştürmez.
İşe iddiadan başlayıp krediyi sonra seçen alıcılar, kullanamayacakları krediyi satın almaz. Yukarıdaki soruları proje geliştirici olarak biz de cevaplıyoruz: kendi projelerimizde 250.000+ t CO₂ önlendi (Safe Water Uganda – Gold Standard; Re&Up – Verra); Verra'nın Plastik Atık Azaltım Standardı (PWRS) kapsamındaki projelerin toplamı 40.000 t plastik. Bunlar geçmiş sonuçtur, gelecek projeler için taahhüt değildir. Emisyon azaltım projelerini ve plastik kredisi projelerini nasıl geliştirdiğimizi ilgili sayfalarda bulabilirsiniz.
Karbon kredisi, bir projenin azalttığı, önlediği ya da giderdiği bir ton CO₂e'yi temsil eden, bağımsız bir kuruluşça doğrulanmış ve kayıt sisteminde seri numarasıyla düzenlenmiş bir belgedir. Bir iddia için yalnız bir kez, iptal edilerek kullanılır.
Zorunlu piyasa gibi değil. Bütünlüğü kredilendirme programları ve ICVCM, VCMI gibi girişimler belirler; tüketiciye yönelik iddialar ise tüketici mevzuatına tabidir. Türkiye'de İklim Kanunu gönüllü karbon piyasasını tanımlar, yurt içinde gönüllü piyasa için karbon kredisi üreten projelerin sahiplerine karbon kredisi kayıt sistemine kayıt zorunluluğu getirir.
Sınırlı olarak. Türkiye ETS Yönetmeliği'nin 25. maddesine göre yalnız Türkiye sınırları içindeki projelerden elde edilen krediler, tahsisat teslim yükümlülüğünün Karbon Piyasası Kurulu'nun belirlediği oranını geçmeyecek şekilde kullanılabilir.
2024/825 sayılı Direktif'teki yasak, dengelemeye dayalı ürün düzeyindeki iddiaları hedefler. Avrupa Komisyonu'nun soru-cevap belgesine göre şirket düzeyindeki dengeleme iddiaları bu özel yasağa girmez, ancak direktifin diğer kurallarına tabidir ve genel bir "karbon nötr" iddiası, tanınmış mükemmel çevresel performans gösterilemiyorsa yasaktır. İfade ve kanıt her pazarda hukuki incelemeden geçmelidir.
Hayır. Krediler SBTi kısa vadeli hedeflerine emisyon azaltımı olarak sayılmaz. Net Sıfır Standardı V2.0'a göre karbon giderimleri net sıfır yılındaki kalan emisyonları nötralize etmek için kullanılır.
Karbon piyasaları ve iklim projeleri ekibimizle bir ön görüşmede, planladığınız iddiayı ve kredi portföyünüzü ICVCM, VCMI, SBTi, 2024/825 sayılı Direktif ve Türkiye ETS kurallarına karşı kontrol edip kullanılabilir kredilerin listesini ve iddia ifadesini çıkaralım.
İletişime geçin
Burada okuduğunuz bir şey canlı bir projeye, bir raporlama tarihine veya değerlendirdiğiniz bir karara denk geliyorsa — faydalı bir görüşme yapmaktan memnuniyet duyarız.
Bize ulaşınSürdürülebilirlik hedeflerinizi konuşalım.
